- नेपालमा गर्मी मौसम सुरु भएसँगै तापक्रम निकै बढ्ने भएकाले मधुमेहका बिरामीले प्रयोग गर्ने इन्सुलिनको सुरक्षित भण्डारण र प्रयोगबारे विशेष ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ।
- इन्सुलिन अत्यधिक गर्मी, घाम वा गलत तापक्रममा राख्दा यसको प्रभावकारिता घट्न सक्छ।
- इन्सुलिन बिग्रिएपछि रगतमा चिनी नियन्त्रण हुन कठिन हुने, औषधिको असर कम हुने तथा स्वास्थ्यमा जटिलता बढ्ने जोखिम रहन्छ।
नेपालमा गर्मी मौसम सुरु भएसँगै तापक्रम निकै बढ्ने भएकाले मधुमेहका बिरामीले प्रयोग गर्ने इन्सुलिनको सुरक्षित भण्डारण र प्रयोगबारे विशेष ध्यान दिन आवश्यक हुन्छ। इन्सुलिन अत्यधिक गर्मी, घाम वा गलत तापक्रममा राख्दा यसको प्रभावकारिता घट्न सक्छ। इन्सुलिन बिग्रिएपछि रगतमा चिनी नियन्त्रण हुन कठिन हुने, औषधिको असर कम हुने तथा स्वास्थ्यमा जटिलता बढ्ने जोखिम रहन्छ। त्यसैले विशेषगरी गर्मी याममा इन्सुलिन कसरी सुरक्षित राख्ने भन्ने जानकारी सबै प्रयोगकर्ताका लागि महत्वपूर्ण विषय हो।
सामान्यतया नखोलेको इन्सुलिनलाई २ देखि ८ डिग्री सेल्सियस तापक्रममा फ्रिजमा राख्न सिफारिस गरिन्छ। तर नेपालका धेरै ठाउँमा विद्युत् आपूर्ति नियमित नहुने वा सबै घरमा फ्रिज नहुने अवस्था पनि छ। यस्तो अवस्थामा परम्परागत माटाको घडा वा मत्का उपयोगी विकल्प बन्न सक्छ। माटाको भाँडोमा पानी हालेर इन्सुलिनको बट्टा वा पेनलाई प्लास्टिक झोला वा कागजमा बेरी भित्र राख्दा पानी बाफ बनेर उड्ने प्रक्रियाले भित्रको तापक्रम तुलनात्मक रूपमा चिसो राख्न मद्दत गर्छ। भाँडोलाई छायाँमा राख्ने र बाहिरबाट भिजेको कपडाले बेर्दा अझ प्रभावकारी हुन्छ।
यात्रा गर्दा वा बाहिर लामो समय बस्नुपर्दा इन्सुलिन सुरक्षित बोक्नु झन् महत्वपूर्ण हुन्छ। अहिले बजारमा पाइने थर्मल ब्याग, इन्सुलिन कूलर झोला वा थर्मोसले इन्सुलिनलाई केही घण्टासम्म सुरक्षित तापक्रममा राख्न मद्दत गर्छ। जेल प्याक वा बरफ प्रयोग गर्दा इन्सुलिनलाई प्रत्यक्ष नछोइकन कपडा वा फोमको सहायताले छुट्याएर राख्नुपर्छ, किनकि अत्यधिक चिसोले पनि इन्सुलिन बिगार्न सक्छ।
बस, मोटरसाइकल वा गाडीमा यात्रा गर्दा इन्सुलिनलाई ट्रंक वा बुटमा नराखी आफूसँगै राख्नु राम्रो हुन्छ, किनकि बन्द ठाउँमा तापक्रम धेरै बढ्न सक्छ। साथै, सिधा घाम पर्ने स्थानबाट जोगाउनु अत्यावश्यक छ।
सामान्य सावधानी अपनाउँदा नेपालको गर्मी मौसममा पनि इन्सुलिन सुरक्षित राख्न सकिन्छ र मधुमेह नियन्त्रण प्रभावकारी बनाउन मद्दत पुग्छ। स्वस्थ जीवनशैलीसँगै औषधिको सही संरक्षण पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण पक्ष हो।
-डा. अंशुमाली जोशी, इन्डोक्राइनोलोजिस्ट
